La Epopeya de Gilgamesh
(Poema épico, anónimo, sumerio/mesopotámico/acadio, c. século XX – X a. C., aproximadamente 1.950 líneas)
Introducción - Qué é ou Epopeya de Gilgamesh
“El Epopeya de Gilgamesh” é um poema épico da antigua Mesopotamia e uma das obras literarias mais antiguas que se conocen en ou mundo. Tuvo su origen como uma serie de leyendas e poemas sumerios en escritura cuneiforme que se remontan al principio do tercer milenio ou finales do segundo milenio a. C., as cuales foram posteriormente reunidas en um poema acadio mais extenso (la versión mais completa que existe hoy en día, conservada en doce tablillas de arcilla, data dos siglos XII al X a. C.).
Relata a história de Gilgamesh, ou mitológico rey héroe de Uruk, e su amigo medio salvaje, Enkidu, en sus peligrosas empresas e aventuras, así como a búsqueda de Gilgamesh do secreto da inmortalidad tras a morte de su amigo. También incluye a história de uma gran inundación muito similar al relato de Noé en “La Biblia” e en otras fuentes.
Sinopsis - Resumen de Gilgamesh
La história comienza com a presentación de Gilgamesh, rei de Uruk, dos tercios deus e um tercio humano, bendecido por os deuses com fuerza, valor e belleza, e ou rei mais fuerte e grande que jamás haya existido. La gran cidade de Uruk também é ensalzada por su gloria e sus sólidos muros de ladrillo.
Sin embargo, el povo de Uruk no está satisfecho, e se queja de que Gilgamesh é demasiado severo e abusa de su poder al acostarse com sus mujeres. La deusa da creación, Aruru, crea a um poderoso hombre salvaje llamado Enkidu, rival en força de Gilgamesh. Este vive uma vida natural junto a os animales salvajes, mas pronto comienza a molestar a os pastores e tramperos da zona e ahuyenta a os animales en os abrevaderos. A petición de um trampero, Gilgamesh envía a uma prostituta do templo, Shamhat, para que seduzca e domestique a Enkidu y, tras seis días e siete noches com a mujer, ya no é uma simple bestia salvaje que vive entre os animales. Pronto aprende as costumbres dos hombres e é rechazado por os animales com os que antes convivía. La mujer termina por persuadirlo de que vaya a a ciudad. Mientras tanto, Gilgamesh tiene unos sueños extraños que su madre, Ninsun, interpreta como a señal de que llegará um amigo poderoso.
El ya civilizado Enkidu abandona ou desierto junto a su compañera rumbo a a cidade de Uruk, onde aprende a ayudar a os pastores e tramperos locales en su trabajo. Un día, quando ou propio Gilgamesh se presenta en uma boda para acostarse com a novia, como é su costumbre, encuentra su camino bloqueado por ou poderoso Enkidu, quien se opone a a soberbia de Gilgamesh, a su trato com as mujeres e a a profanación dos lazos sagrados do matrimonio. Enkidu e Gilgamesh luchan entre sí y, tras uma batalla épica, Gilgamesh derrota a Enkidu, mas interrumpe ou combate e le perdona a vida. También empieza a escuchar lo que Enkidu le ha dicho e a aprender as virtudes da clemencia e a humildad, junto com ou valor e a nobleza. Tanto Gilgamesh como Enkidu se transforman para bien gracias a su recién forjada amistad e tienen mucho que aprender ou uno do otro. Con ou tiempo, comienzan a verse como hermanos e se vuelven inseparables.
Años mais tarde, aburrido da vida pacífica en Uruk e deseoso de hacerse um nombre imperecedero, Gilgamesh propone viajar al sagrado Bosque dos Cedros para cortar algunos grandes árboles e matar a su guardián, ou demonio Humbaba. Enkidu se opone al plan, ya que ou Bosque dos Cedros é ou dominio sagrado dos deuses e no está destinado a os mortales, mas ni Enkidu ni ou consejo de ancianos de Uruk logran disuadir a Gilgamesh. La madre de Gilgamesh também se queja da empresa, mas finalmente cede e pide al deus do sol, Shamash, su apoyo. También da consejos a Enkidu e lo adopta como su segundo hijo.
De camino al Bosque dos Cedros, Gilgamesh tiene algunas pesadillas, mas cada vez Enkidu logra interpretar os sueños como buenos augurios, e anima e insta a Gilgamesh a seguir adelante quando este se asusta al llegar al bosque. Finalmente, los dos héroes se enfrentan a Humbaba, ou demonio-ogro guardián dos árboles sagrados, e comienza uma gran batalla. Gilgamesh ofrece al monstruo a sus propias hermanas como esposas e concubinas para distraerlo e hacer que entregue sus siete capas de armadura. Por último, com a ayuda dos vientos enviados por ou deus do sol Shamash, Humbaba é derrotado. El monstruo suplica a Gilgamesh por su vida, e Gilgamesh al principio se compadece da criatura, a pesar do práctico consejo de Enkidu de matar a a bestia. Entonces Humbaba os maldice a ambos, e Gilgamesh finalmente le da muerte. Los dos héroes talan um enorme cedro, e Enkidu lo utiliza para fabricar uma enorme puerta para os dioses, que hace flotar río abajo.
Algún tempo después, a deusa Ishtar (diosa do amor e a guerra, e hija do deus do céu Anu) hace proposiciones sexuales a Gilgamesh, mas él a rechaza debido al maltrato que esta ha infligido a sus amantes anteriores. La ofendida Ishtar exige a su padre que envíe ou “Toro do Cielo” para vengar ou rechazo de Gilgamesh, amenazando com resucitar a os muertos si no accede. La bestia trae consigo uma gran sequía e plaga sobre a tierra, mas Gilgamesh e Enkidu, esta vez sem ayuda divina, matan a a bestia e ofrecen su corazón a Shamash, arrojando os cuartos traseros do toro al rostro da indignada Ishtar.
La cidade de Uruk celebra a gran victoria, mas Enkidu tiene uma pesadilla en a que os deuses deciden castigarlo por a morte do Toro do Cielo e de Humbaba. Maldice a puerta que fabricó para os dioses, maldice al trampero que conoció, a a mujer que amó e al propio día en que se convirtió en humano. Sin embargo, se arrepiente de sus maldiciones quando Shamash habla desde ou céu e le señala lo injusto que está siendo. También le advierte de que Gilgamesh no será mais que uma sombra de lo que foi si Enkidu muriera. Pese a todo, a maldición surte efecto e día tras día Enkidu enferma cada vez más. Al morir, describe su descenso al espantoso inframundo oscuro (la “Casa do Polvo”), onde os muertos visten plumas como pájaros e comen arcilla.
Gilgamesh queda devastado por a morte de Enkidu e ofrece regalos a os deuses com a esperanza de que se le permita caminar junto a Enkidu en ou Inframundo. Ordena al povo de Uruk, desde ou mais humilde campesino até os mais altos sacerdotes do templo, que também lloren a Enkidu, e manda erigir estatuas en su honor. Gilgamesh está tan lleno de dolor e aflicción por su amigo que se niega a separarse de él ou a permitir que su cadáver sea enterrado, até que seis días e siete noches depois de su morte comienzan a caer gusanos de su cuerpo.
Gilgamesh está decidido a evitar ou destino de Enkidu e decide emprender ou peligroso viaje para visitar a Utnapishtim e su esposa, os únicos humanos que sobrevivieron al Gran Diluvio e a quienes os deuses concedieron a inmortalidad, com a esperanza de descubrir ou secreto da vida eterna. El inmutable Utnapishtim e su esposa residen ahora en um hermoso país en otro mundo, Dilmun, e Gilgamesh viaja lejos hacia ou este en su busca, cruzando grandes ríos, océanos e pasos de montaña, e luchando e dando morte a monstruosos leones de montaña, osos e otras bestias.
Finalmente, llega a os picos gemelos do monte Mashu, en os confines da tierra, de onde surge ou sol desde ou otro mundo, cuya puerta está custodiada por dos terribles seres escorpión. Estos permiten a Gilgamesh proseguir quando les convence de su divinidad e de su desesperación, e viaja durante doce leguas a través do túnel oscuro por onde transita ou sol cada noche. El mundo al final do túnel é uma maravillosa terra luminosa, llena de árboles com hojas de joyas.
La primera persona que Gilgamesh encuentra allí é a vinatera Siduri, quien al principio cree que é um asesino debido a su aspecto desaliñado e intenta disuadirlo de su búsqueda. Pero finalmente lo envía com Urshanabi, ou barquero que debe ayudarle a cruzar ou mar até a isla onde vive Utnapishtim, navegando por as Aguas da Muerte, cuyo mais mínimo roce significa a morte instantánea.
Cuando se encuentra com Urshanabi, sem embargo, este parece estar rodeado por um grupo de gigantes de piedra, que Gilgamesh mata sem dudar, creyéndolos hostiles. Le cuenta su história al barquero e le pide ayuda, mas Urshanabi le explica que acaba de destruir as piedras sagradas que permiten a a barca cruzar com seguridad as Aguas da Muerte. La única forma de cruzar ahora é que Gilgamesh corte 120 árboles e os convierta en pértigas, de modo que puedan cruzar as aguas utilizando uma pértiga nueva cada vez e sirviéndose de su manto como vela.
Finalmente, llegan a a isla de Dilmun y, quando Utnapishtim ve que há otra persona en a barca, pregunta a Gilgamesh quién es. Gilgamesh le cuenta su história e le pide ayuda, mas Utnapishtim lo reprende porque sabe que luchar contra ou destino dos humanos é inútil e destruye a alegría de vivir. Gilgamesh le exige a Utnapishtim que le explique en qué se diferencian sus dos situaciones, e Utnapishtim le relata a história de cómo sobrevivió al gran diluvio.
Utnapishtim narra cómo uma gran tormenta e inundación fueron desatadas sobre ou mundo por ou deus Enlil, quien quería destruir a toda a humanidad por ou ruido e a confusión que causaba en ou mundo. Pero ou deus Ea advirtió previamente a Utnapishtim, aconsejándole que construyera uma embarcación e cargara en ella sus tesoros, su familia e as semillas de todos os seres vivientes. Las lluvias llegaron como se había anunciado e ou mundo entero quedó cubierto de agua, matando todo excepto a Utnapishtim e su barco. La embarcación foi a posarse en a cima do monte Nisir, onde esperaron a que as aguas retrocedieran, liberando primero uma paloma, luego uma golondrina e finalmente um cuervo para buscar terra firme. Entonces Utnapishtim hizo sacrificios e libaciones a os deuses y, embora Enlil estaba furioso porque alguien había sobrevivido a su diluvio, Ea le aconsejó que se reconciliara. Así, Enlil bendijo a Utnapishtim e su esposa, les concedió a vida eterna e os llevó a vivir a a terra dos deuses en a isla de Dilmun.
Sin embargo, a pesar de sus reservas sobre por qué os deuses deberían concederle ou mismo honor que a él, ou héroe do diluvio, Utnapishtim, decide a regañadientes ofrecer a Gilgamesh uma oportunidad para a inmortalidad. Primero, sem embargo, desafía a Gilgamesh a permanecer despierto durante seis días e siete noches, mas Gilgamesh se queda dormido casi antes de que Utnapishtim termine de hablar. Al despertar tras siete días de sueño, Utnapishtim se burla de su fracaso e lo envía de vuelta a Uruk, junto com ou barquero Urshanabi en ou destierro.
Al marcharse, no obstante, la esposa de Utnapishtim pide a su marido que tenga compasión de Gilgamesh por su largo viaje, e entonces él le revela a Gilgamesh a existencia de uma planta que crece en ou fondo do océano que le devolverá a juventud. Gilgamesh obtiene a planta atándose piedras a os pies para poder caminar por ou fondo do mar. Planea utilizar a flor para rejuvenecer a os ancianos da cidade de Uruk e luego usarla él mismo. Por desgracia, deja a planta en a orilla de um lago enquanto se baña, e é robada por uma serpiente, que pierde su piel vieja e renace así de nuevo. Gilgamesh llora al haber fracasado en ambas oportunidades de obtener a inmortalidad, e regresa desconsolado a os enormes muros de su propia cidade de Uruk.
Con ou tiempo, Gilgamesh também muere, e ou povo de Uruk llora su partida, sabiendo que nunca volverán a ver a nadie como él.
La duodécima tablilla está, al parecer, desconectada das anteriores, e relata uma leyenda alternativa de uma parte mais temprana da historia, quando Enkidu aún vive. Gilgamesh se queja ante Enkidu de que ha perdido unos objetos que le dio a deusa Ishtar quando cayeron al Inframundo. Enkidu se ofrece a recuperarlos, e ou complacido Gilgamesh le indica lo que debe e lo que no debe hacer en ou Inframundo para asegurarse de poder regresar.
Cuando Enkidu parte, sem embargo, olvida inmediatamente todos estos consejos e hace todo lo que le habían dicho que no hiciera, lo que resulta en su aprisionamiento en ou Inframundo. Gilgamesh ruega a os deuses que le devuelvan a su amigo y, embora Enlil e Suen ni se molestan en responder, Ea e Shamash deciden ayudar. Shamash abre uma grieta en a terra y* Enkidu sale de ella saltando* (no queda claro si como fantasma ou en persona). Gilgamesh interroga a Enkidu sobre lo que ha visto en ou Inframundo.
Análisis
Las versiones sumerias mais antiguas de “El Epopeya de Gilgamesh” datan da Tercera Dinastía de Ur (2150 - 2000 a. C.) e estão escritas en escritura cuneiforme sumeria, uma das formas mais antiguas de expresión escrita conocidas. Recoge antiguas tradiciones populares, relatos e mitos, e se cree que existieron muchas historias e mitos mais pequeños que com ou tempo se fusionaron en uma obra completa. Las versiones acadías mais antiguas (el acadio é uma lengua mesopotámica posterior, sem relación com ou sumerio, que também empleaba ou sistema de escritura cuneiforme) se datan a principios do segundo milenio.
La llamada versión acadia “estándar”, compuesta por doce tablillas (dañadas) escritas por ou escriba babilónico Sin-liqe-unninni en algún momento entre 1300 e 1000 a. C., foi descubierta en 1849 en a biblioteca do rei asirio do século VII a. C., Asurbanipal, en Nínive, a capital do antiguo império asirio (en ou actual Irak). Está escrita en babilonio estándar, um dialecto do acadio que solo se empleaba com fines literarios. El título original, basado en as palabras de apertura, era “El que vio lo profundo” (“Sha naqba imuru”) o, en as versiones sumerias mais antiguas, “Superior a todos os demás reyes” (“Shutur eli sharri”).
Se han hallado fragmentos de otras composiciones da história de Gilgamesh en otros lugares de Mesopotamia e tan lejos como Siria e Turquía. También se han descubierto cinco poemas mais breves en lengua sumeria (“Gilgamesh e Huwawa”, “Gilgamesh e ou Toro do Cielo”, “Gilgamesh e Agga de Kish”, “Gilgamesh, Enkidu e ou Inframundo” e “La morte de Gilgamesh”), mais de 1.000 anos anteriores a as tablillas de Nínive. La edición estándar acadia é a base da mayoría das traducciones modernas, enquanto que as versiones sumerias mais antiguas se utilizan para complementarla e rellenar os huecos ou lagunas.
La duodécima tablilla, que a menudo se añade como uma especie de secuela a as once originales, foi muito probablemente incorporada en uma fecha posterior e parece guardar poca relación com a bien elaborada e acabada epopeya de once tablillas. En realidad, é casi uma copia de um relato anterior, en ou que Gilgamesh envía a Enkidu a recuperar algunos de sus objetos do Inframundo, mas Enkidu muere e regresa en forma de espíritu para describir a Gilgamesh a naturaleza do Inframundo. La descripción pesimista que Enkidu hace do Inframundo en esta tablilla é a mais antigua que se conoce.
Es posible que Gilgamesh hubiera sido um gobernante real do período Dinástico Arcaico II tardío (c. século XXVII a. C.), contemporáneo de Agga, rei de Kish. El descubrimiento de artefactos, datados en torno al 2600 a. C., asociados a Enmebaragesi de Kish (mencionado en as leyendas como ou padre de uno dos adversarios de Gilgamesh), ha otorgado verosimilitud a a existencia histórica de Gilgamesh. En as listas de reyes sumerios, Gilgamesh figura como ou quinto rei que gobernó depois do diluvio.
Según algunos estudiosos, existen muchos versos paralelos, así como temas ou episodios, que indican uma influencia sustancial de “El Epopeya de Gilgamesh” sobre ou posterior poema épico griego “La Odisea”, atribuido a Homero. Algunos aspectos do mito do diluvio de “Gilgamesh” parecen estar estrechamente relacionados com a história do arca de Noé en “La Biblia” e ou Corán, así como com relatos similares en os mitos griegos, hindúes e de otras tradiciones, até en detalles como a construcción de uma embarcación para albergar a todos os seres vivos, su eventual reposo en a cima de uma montaña e ou envío de uma paloma para encontrar terra firme. También se considera que ou mito de Alejandro Magno en as culturas islámica e siria está influenciado por a história de Gilgamesh.
“El Epopeya de Gilgamesh” é esencialmente uma narrativa laica, e no há ninguna indicación de que se recitara jamás como parte de um ritual religioso. Se divide en episodios escasamente conectados que abarcan os acontecimientos mais importantes da vida do héroe, embora no há relato alguno do nacimiento milagroso de Gilgamesh ni de leyendas sobre su infancia.
La versión acadia estándar do poema está escrita en verso rítmico libre, com cuatro acentos por línea, enquanto que la versión sumeria mais antigua tiene uma línea mais breve, com dos acentos. Emplea “epítetos formulaicos” (descripciones comunes repetitivas aplicadas a os personajes principales) do mismo modo que hace Homero, embora quizá de forma mais parca que en Homero. Además, como en muchas tradiciones de poesía oral, se encuentran repeticiones palabra por palabra de secciones narrativas e dialogadas (a menudo bastante extensas) e de fórmulas de salutación largas e elaboradas. Se emplean varios dos recursos habituales de embellecimiento poético, como juegos de palabras, ambigüedad deliberada e ironía, e ou uso ocasional e efectivo de símiles.
Pese a a antigüedad da obra, se nos revela, a través da acción, uma preocupación profundamente humana por a mortalidad, a búsqueda do conocimiento e ou anhelo de escapar do destino común do hombre. Gran parte da tragedia do poema surge do conflicto entre os deseos da parte divina de Gilgamesh (heredada de su madre diosa) e ou destino do hombre mortal (su condición mortal conferida por su padre humano).
El hombre salvaje Enkidu foi creado por os deuses tanto como amigo e compañero de Gilgamesh como contrapunto suyo e receptáculo de su vigor e energía desmedidos. Curiosamente, la evolución de Enkidu de animal salvaje a hombre civilizado urbano representa uma especie de “Caída” bíblica a a inversa, e uma alegoría das etapas por as que ou hombre alcanza a civilización (de a salvajería al pastoreo e de este a a vida urbana), lo que sugiere que os primeros babilonios tal vez fueran evolucionistas sociales.










