Philoctetes

Classical

(Tragedia, griega, 409 a.C., 1.471 versos)

Introducción

Philoctetes (Gr: Philoktetes) é uma tragedia do dramaturgo griego antiguo Sófocles, representada por primera vez en as Dionisias da cidade de Atenas en ou año 409 a.C., onde obtuvo ou primer premio. La história transcurre hacia ou final da Guerra de Troya, depois dos acontecimientos narrados en “La Ilíada” de Homero, e describe ou intento de Neoptólemo e Odiseo de persuadir ou engañar al inválido Filoctetes para que os acompañe a Troya, com ou fin de cumplir uma profecía e poner fin definitivamente a a guerra de diez años.

Sinopsis

Dramatis Personae

  • ODISEO, rei de Ítaca
  • NEOPTÓLEMO, hijo de Aquiles
  • FILOCTETES, hijo de Peante e compañero de Heracles
  • UN ESPÍA
  • HERACLES
  • CORO, compuesto por os compañeros de Odiseo e Neoptólemo
Pintura do héroe griego Filoctetes

Filoctetes, ou héroe griego abandonado en Lemnos

El trasfondo supuesto da história se remonta a quando Heracles estaba cercano a a morte (tal como se narra en otra obra de Sófocles, “Las Traquinias”), e deseaba ser quemado vivo para acortar su agonía. Sin embargo, nadie excepto ou joven Filoctetes estuvo dispuesto a encender a hoguera, e a cambio de este favor Heracles regaló a Filoctetes su arco mágico, cuyas flechas mataban infaliblemente.

Más tarde, quando Filoctetes (ya por entonces um gran guerrero e arquero) partió com ou resto dos griegos para participar en a Guerra de Troya, foi mordido en ou pie por uma serpiente (posiblemente como resultado de uma maldición por revelar ou paradero do cuerpo de Heracles). La mordedura se infectó, sumiéndolo en uma agonía constante e desprendiendo um hedor enfermizo. El mal olor e os continuos lamentos de dolor de Filoctetes llevaron a os griegos (principalmente por instigación de Odiseo) a abandonarlo en a isla desierta de Lemnos, enquanto continuaban su camino hacia Troya.

Tras diez anos de guerra, os griegos parecían incapaces de acabar com Troya. Pero, al capturar al hijo do rei Príamo, Héleno (hermano gemelo da profetisa Casandra, e él mismo vidente e profeta), descubrieron que jamás ganarían a guerra sem Filoctetes e ou arco de Heracles. Así pues, Odiseo (en contra de su voluntad), acompañado por Neoptólemo, ou joven hijo de Aquiles, se ve obligado a navegar de regreso a Lemnos para recuperar ou arco e enfrentarse al resentido e amargado Filoctetes.

Filoctetes en a isla de Lemnos

Filoctetes en a isla de Lemnos

Al comienzo da obra, Odiseo explica a Neoptólemo que deben realizar uma acción vergonzosa para alcanzar a gloria futura: engañar a Filoctetes com uma história falsa enquanto ou odiado Odiseo se oculta. En contra de su mejor juicio, ou honorable Neoptólemo accede al plan.

Filoctetes se llena de alegría al ver de nuevo a otros griegos depois de todos sus anos de aislamiento e exilio, e a medida que Neoptólemo procede a engañar a Filoctetes haciéndole creer que él também odia a Odiseo, pronto se forja uma amistad e uma confianza entre ambos.

Filoctetes sufre entonces uma serie de ataques insoportables de dolor en su pie e pide a Neoptólemo que sostenga su arco, antes de caer en um sueño profundo. Neoptólemo se debate entre quedarse com ou arco (como le aconseja ou Coro de marineros) e devolverlo al patético Filoctetes. La conciencia de Neoptólemo termina por imponerse y, consciente também de que ou arco é inútil sem ou propio Filoctetes, lo devuelve e le revela su verdadera misión. Odiseo também se descubre ahora e intenta persuadir a Filoctetes pero, tras um acalorado altercado, Odiseo se ve finalmente obligado a huir antes de que ou enfurecido Filoctetes lo mate.

Neoptólemo intenta, sem éxito, convencer a Filoctetes para que acuda a Troya por voluntad propia, argumentando que deben confiar en os dioses, quienes han decretado (según a profecía de Héleno) que él e Filoctetes se convertirán en compañeros de armas e serán determinantes en a toma de Troya. Pero Filoctetes no se convence, e Neoptólemo termina cediendo e acepta llevarlo de regreso a su hogar en Grecia, arriesgándose así a a cólera do exército griego.

Sin embargo, quando estão a punto de marcharse, Heracles (que tiene um vínculo especial com Filoctetes, e que ahora é um dios) se aparece e ordena a Filoctetes que vaya a Troya. Heracles confirma a profecía de Héleno e promete que Filoctetes será curado e obtendrá gran honor e fama en a batalla (aunque no se trata explícitamente en a obra, Filoctetes é de hecho uno dos elegidos para esconderse dentro do Caballo de Troya e se distinguió durante ou saqueo da ciudad, incluyendo a morte do propio Paris). Heracles concluye advirtiendo a todos que respeten a os deuses ou se enfrenten a as consecuencias.

Filoctetes representado en um jarrón griego antiguo de Hermonax

Filoctetes representado en um jarrón griego antiguo de Hermonax

Análisis

La leyenda da herida de Filoctetes e su exilio forzado en a isla de Lemnos, así como su eventual recuperación por os griegos, foi mencionada brevemente en “La Ilíada” de Homero. La recuperación foi descrita também com mayor detalle en a epopeya perdida “La Pequeña Ilíada” (en esa versión foi traído de vuelta por Odiseo e Diomedes, no por Neoptólemo). A pesar de su posición algo periférica en os márgenes da história principal da Guerra de Troya, era claramente um relato popular, e tanto Esquilo como Eurípides ya habían escrito obras sobre ou tema antes que Sófocles (aunque ninguna de ellas ha sobrevivido).

En manos de Sófocles, no é uma obra de acción e hechos, sino de emociones e sentimientos, un estudio do sufrimiento. El sentimiento de abandono de Filoctetes e su búsqueda de sentido en su sufrimiento sigue hablándos hoy, e a obra plantea cuestiones difíciles sobre a relación médico-paciente, preguntas sobre a subjetividad do dolor e a dificultad de su tratamiento, os desafíos a largo plazo do cuidado dos enfermos crónicos e os límites éticos da práctica médica. Curiosamente, as dos obras da vejez de Sófocles, Philoctetes e “Edipo en Colono”, tratan a os héroes ancianos e decrepitos com gran respeto e casi reverencia, lo que sugiere que ou dramaturgo comprendía ou sufrimiento, tanto desde uma perspectiva médica como psicosocial.

También é central en a obra a oposición entre ou hombre de acción honesto e honorable (Neoptólemo) e ou hombre de palabras cínico e sem escrúpulos (Odiseo), así como toda a naturaleza da persuasión e ou engaño. Sófocles parece sugerir que ou engaño é injustificable en ou discurso democrático, por elevadas que sean as apuestas, e que é necesario encontrar um terreno común al margen da política si se desea resolver os conflictos.

La aparición sobrenatural de Heracles hacia ou final da obra, com ou fin de lograr a resolución de um problema aparentemente intratable, responde plenamente a a antigua tradición griega do “deus ex machina”.

Recursos

Criado: 24 de outubro de 2024

Modificado: 22 de dezembro de 2024