Metamorfosis
(Poema épico, latino/romano, 8 a.C., 11.996 versos)
Introducción
“Metamorfosis” (“Transformaciones”) é um poema narrativo en quince libros do poeta romano Ovidio, completado en ou 8 a.C. Es um poema épico (o “pseudo-épico”) que describe a creación e a história do mundo, incorporando muchas das historias mais conocidas e queridas da mitologia griega, embora se centra mais en os personajes mortales que en os héroes ou os dioses.
Cada história contiene algún tipo de transformación (o metamorfosis) como ou vínculo que as une a todas. Ha permanecido como una das obras de mitologia mais populares, e foi quizás a obra clásica mais conocida por os escritores medievales, influyendo profundamente en a poesía medieval e renacentista.
Sinopsis
Ovidio** comienza dirigiéndose a os deuses e pidiéndoles que bendigan su empresa. Luego inicia su relato de transformaciones describiendo cómo a tierra, os cielos e todo lo demás se crea a partir do caos, e cómo a humanidad progresa** (o mais bien degenera) desde a Edad de Oro hasta a Edad de Plata até a Edad de Hierro (las “Edades do Hombre”). Esto é seguido por um intento dos gigantes de apoderarse dos cielos, ante lo cual ou airado Jove (Júpiter, ou equivalente romano de Zeus) envía um gran diluvio que destruye a todos os seres vivos excepto a uma piadosa pareja, Deucalión e Pirra. Esta pareja repuebla a terra obedeciendo os mandatos dos deuses e lanzando piedras detrás de ellos, que se transforman en uma nueva e robusta raza de hombres.
Se relata a história de cómo el amor no correspondido de Apolo** por Dafne **da como resultado su transformación en um árbol de laurel. Ío, hija do deus fluvial Ínaco, é violada por Jove, quien luego transforma a Ío en uma vaca para protegerla dos celos de Juno. Jove envía a Mercurio para matar a Argos, ou guardián de Ío, e Ío se ve obligada a huir da ira de Juno até que Jove obliga a Juno a perdonarla.
El hijo de Ío e Jove, Épafo, se hace amigo de um niño llamado Faetón, hijo de Apolo, mas quando Épafo no cree que Faetón sea realmente hijo de Apolo, este intenta demostrarlo tomando prestado ou carro do sol de su padre, mas no puede controlarlo e muere. Las hermanas de Faetón estão tan afligidas que se transforman en árboles, e su amigo Cigno, que se zambulló repetidamente en ou río en um intento de recuperar ou cuerpo de Faetón, se transforma en um cisne en su dolor.
Jove descubre a a hermosa ninfa Calisto, uma das doncellas de Diana, e a viola. Cuando Diana descubre a impureza de su doncella, Calisto é desterrada, e al dar a luz é transformada por Juno en um oso. Finalmente, quando su hijo tiene quince años, casi a mata, e Jove os transforma a ambos en constelaciones, para gran disgusto de Juno.
Siguen algunos relatos mais breves, sobre cómo ou Cuervo se volvió negro debido a os males da calumnia, cómo a profetisa Ocíroe é transformada en piedra, e cómo Mercurio convierte a um pastor en piedra por traicionar um secreto. Mercurio luego se enamora da hermosa Herse, lo que resulta en que a hermana de Herse, Aglauros, sea convertida en piedra por su envidia.
Jove se enamora da princesa Europa e se a lleva, disfrazado de um hermoso toro blanco. Los hermanos de Europa parten en su busca, mas no logran descubrir su paradero. Uno dos hermanos, Cadmo, funda uma nueva cidade (que mais tarde sería conocida como Tebas), e crea milagrosamente um nuevo povo sembrando os dientes de uma serpiente ou dragón que había matado.
Muchos anos después, ou nieto de Cadmo, Acteón, tropieza inadvertidamente com Diana enquanto se baña, por lo cual ella lo convierte en um ciervo, e é cazado por sus propios hombres e despedazado por sus propios perros. La esposa de Jove, Juno, tiene celos de que a hija de Cadmo, Sémele, esté a punto de dar a luz al hijo de Jove, e engaña a Sémele para que obligue a Jove a mostrarse en toda su gloria, cuya visión destruye a Sémele. El niño, Baco** (Dioniso)**, sem embargo, se salva e llega a ser um dios.
Jove e Juno discuten sobre si os hombres ou as mujeres obtienen mais placer do amor, e recurren a Tiresias (que ha sido tanto hombre como mujer) para resolver a disputa. Cuando este está de acuerdo com Jove, diciendo que cree que as mujeres obtienen mais placer dos actos amorosos, Juno lo ciega, pero, como compensación, Jove le concede ou don da profecía. Tiresias predice que ou joven Narciso morirá joven, lo cual se cumple quando Narciso se enamora de su propio reflejo e se marchita até convertirse en uma flor.
Tiresias também predice a morte de Penteo, cuyo rechazo a adorar debidamente a Baco é castigado al ser despedazado por sus hermanas e su madre quando se encuentran en plenos ritos báquicos. Luego se relata a história de otros que perecieron por negarse a adorar a os dioses, como as hijas de Minias, que rechazaron a divinidad de Baco e se negaron a participar en sus ritos (prefiriendo en cambio intercambiar relatos como a história de Píramo e Tisbe, ou descubrimiento do adulterio de Venus e Mercurio e a creación do Hermafrodita) e foram convertidas en murciélagos por su impiedad. Juno, sem embargo, está furiosa de que Baco sea adorado como uma divinidad, e castiga a a casa de sus antepasados, enloqueciendo a algunos e persiguiendo a otros. El propio Cadmo, fundador de Tebas e abuelo de Penteo, solo se salva gracias a su transformación en uma serpiente, junto com su esposa.
Acrisio de Argos também objeta a divinidad de Baco, así como niega a divinidad de Perseo, e en venganza Perseo usa a cabeza da Gorgona de cabellos serpentinos Medusa para llenar a terra de Acrisio com serpientes nacidas das gotas de su sangre. Luego convierte al Titán Atlas en piedra, e salva a Andrómeda de um sacrificio monstruoso antes de casarse com ella (a pesar de su compromiso previo).
Varias historias cortas e tenuemente conectadas siguen, incluyendo as historias de cómo a descendencia de Medusa, ou caballo alado Pegaso, creó uma fuente com uma pisada de su pata, cómo ou rei Pirineo intentó capturar a as Musas, cómo nueve hermanas que desafiaron a as Musas en um concurso de canto foram convertidas en aves al perder, e cómo Aracne foi transformada en uma araña tras vencer a Minerva en um concurso de tejido.
Cuando Níobe de Tebas declara abiertamente que é mais digna de ser adorada como deusa que Latona (madre de Apolo e Diana) argumentando que ha engendrado catorce hijos frente a os dos de Latona, é castigada com a morte de todos sus hijos e ella misma é convertida en piedra. Luego se cuentan as historias de cómo Latona castigó a hombres que foram groseros com ella convirtiéndolos en ranas, e cómo Apolo desolló a um sátiro por atreverse a desafiar su superioridad como músico.
Cinco anos depois de casarse com Procne, Tereo de Tracia conoce a a hermana de Procne, Filomela, e inmediatamente a desea com tal intensidad que a secuestra e le dice a Procne que ha muerto. Filomela resiste a violación, mas Tereo prevalece e le corta a lengua para evitar que lo acuse. Filomela, sem embargo, logra informar a su hermana y, en venganza por a violación, Procne mata a su propio hijo com Tereo, cocina su cuerpo e se lo da de comer a Tereo. Cuando Tereo lo descubre, intenta matar a as mujeres, mas ellas se convierten en aves enquanto él as persigue.
Jasón** llega a a terra do rei Eetes en su búsqueda para obtener ou Vellocino de Oro para ou rei Pelias de Yolco, e a hija de Eetes, Medea** se enamora de Jasón e lo ayuda en su tarea. Parten juntos como marido e mujer, mas al llegar a Yolco descubren que ou padre de Jasón, Esón, está mortalmente enfermo. Medea lo cura mágicamente, solo para engañar mais tarde a sus hijas para que lo maten, de modo que Jasón pueda reclamar su trono. Medea huye para escapar do castigo pero, al regresar com Jasón, descubre que él tiene uma nueva esposa, Glauce. En venganza, Medea mata a Glauce, así como a sus propios dos hijos com Jasón, e huye nuevamente com um nuevo esposo, Egeo de Atenas, solo para marcharse en deshonra uma vez mais tras casi matar al hijo desconocido de Egeo, Teseo.
Egeo envía a su hijo Céfalo a buscar a ayuda do povo de Egina en a guerra de Atenas contra Creta pero, al llegar Céfalo, se entera de que Egina ha sido diezmada. Sin embargo, Jove ha bendecido a su gobernante, ou rei Éaco, com a creación de uma nueva raza de personas, e este promete que estos hombres servirán a Egeo com valentía e honor. Céfalo, antes de regresar a Atenas com ou exército prometido, cuenta a história de cómo sus propios celos hacia su esposa lo llevaron a probarla injustamente e casi destruyeron su matrimonio, e luego explica cómo um malentendido insensato de su esposa lo llevó a matarla accidentalmente enquanto cazaba en ou bosque.
Mientras tanto, la hija do rei Niso (y sobrina de Egeo), Escila, traiciona a Atenas ante ou atacante rei Minos de Creta, a quien ama, cortando um mechón do cabello de Niso que lo protege mágicamente de cualquier daño. Minos, sem embargo, está asqueado por su acto e a rechaza. Niso é convertido en um águila pescadora, e su hija é transformada en um ave.
La esposa de Minos, Pasífae, sem embargo, está enamorada de um toro e da a luz a uma criatura, medio hombre medio toro, conocida como ou Minotauro, que Minos esconde en um laberinto diseñado por Dédalo. Minos exige que Atenas envíe a um joven ateniense cada nueve anos como sacrificio para ou Minotauro, pero, quando Teseo é elegido como ou tercer tributo, é salvado por ou amor da princesa Ariadna, quien lo guía a través do laberinto. Él mata al Minotauro e navega lejos com Ariadna, embora luego a abandona en Dia (Naxos) e Baco a transforma en uma constelación.
Mientras tanto, Dédalo planea escapar de Creta com su hijo Ícaro volando com alas hechas de plumas e cera. Sin embargo, a pesar da advertencia de su padre, Ícaro vuela demasiado cerca do sol e cae a su morte quando a cera de sus alas se derrite.
Después de sus aventuras en Creta, Teseo e otros valientes griegos van a luchar contra ou jabalí de Calidón, que foi enviado por Diana para castigar al rei de Calidón por descuidar su tributo. Aunque ou hijo do rey, Meleagro, mata al jabalí, entrega os despojos a a cazadora Atalanta, quien foi a primera en derramar sangre, matando a sus tíos quando estos se oponen. Altea, su madre, mata entonces a Meleagro e luego a sí misma, e as hermanas de Meleagro estão tan afligidas que Diana as convierte en aves.
De camino de regreso a Atenas, Teseo** se refugia durante uma tormenta en a morada do deus fluvial Aqueloo, onde escucha muchas historias, incluyendo ou relato de cómo Aqueloo perdió uno de sus cuernos, arrancado de su cabeza en uma batalla com Hércules por a mano de Deyanira, lo cual limitó su poder para cambiar de forma. El centauro Neso **los ataca entonces, solo para ser asesinado por Hércules, embora antes de morir Neso le da a Deyanira su túnica, convenciéndola de que tiene ou poder de restaurar ou amor, quando en realidad estaba maldita. Años mais tarde, quando Deyanira teme que Hércules esté enamorado de otra, le da a túnica, e Hércules, consumido por ou dolor, se prende fuego e é deificado.
Se narra entonces a história de cómo Bíblis confiesa uma pasión incestuosa por su hermano gemelo Cauno, quien huye al enterarse. Desconsolada, Bíblis intenta seguirlo, mas finalmente é convertida en uma fuente en su dolor. La esposa de otro hombre, llamado Ligdo, se ve obligada a disfrazar a su hija como um hijo en lugar de darle muerte, llamándolo “Ifi”. Ifi, sem embargo, se enamora de uma chica, e os deuses intervienen, transformándolo en um verdadero muchacho.
Cuando Himeneo, ou deus do matrimonio, no logra bendecir ou matrimonio de Eurídice e Orfeo, Eurídice muere. Orfeo recibe a oportunidad de visitar ou inframundo e restaurarla a a vida, e embora logra enternecer os corazones de Plutón e Proserpina com su música, no puede resistir mirar hacia atrás por su amada e a pierde para siempre.
El solitario Orfeo canta entonces algunas tristes historias, incluyendo a história do robo de Ganimedes por Jove (quien originalmente había sido uma hermosa estatua esculpida por Pigmalión, transformada en uma mujer real por a esposa de Jove, Juno, para ser su copera); ou relato da morte do amado de Apolo, Jacinto, que foi asesinado accidentalmente por um disco lanzado por Apolo (Apolo creó uma flor, ou jacinto, com su sangre derramada); e a história de Mirra, que durmió com su propio padre até que este descubrió su identidad, tras lo cual foi obligada a huir, embarazada (por compasión, os deuses a convirtieron en um árbol de mirra, e su bebé, que cayó de uma grieta do árbol, creció até convertirse en ou hermoso Adonis, de quien Venus se enamora).
Orfeo cuenta entonces a história de cómo Hipómenes ganó a mano da veloz atleta Atalanta usando manzanas de oro para vencerla en uma carrera, e cómo olvidó agradecer a Venus por su ayuda en este asunto, lo que resultó en que tanto él como Atalanta fueran convertidos en leones. Adonis debe evitar siempre a os leones e bestias similares, mas finalmente foi asesinado enquanto cazaba um jabalí, e Venus convirtió su cuerpo en uma anémona. La conocida história do rei Midas, cuyo toque convirtió a su hija en oro, se relata a continuación. En um frenesí báquico, as mujeres despedazan a Orfeo enquanto canta sus tristes canciones, por lo cual Baco as convierte en robles.
Ovidio** pasa luego a a história da fundación da cidade de Troya por ou rei Laomedonte** (con a ayuda de Apolo e Neptuno), ou relato de Peleo, que mata a su hermano Foco e é a partir de entonces acosado por um lobo por su crimen, e a história de Ceix e su esposa, Alcíone, que são convertidos en aves quando Ceix muere en uma tormenta.
Se narra entonces ou relato da famosa Guerra de Troya, que comienza cuando Paris de Troya rapta a Helena, a mujer mais hermosa do mundo, e ou esposo de Helena, Menelao, reúne um exército de griegos para recuperarla. Se relatan detalles da guerra, incluyendo a morte de Aquiles, a disputa por su armadura e a caída final de Troya. Después da guerra, ou espíritu de Aquiles obliga a Agamenón a sacrificar a Políxena, a hija da rainha Hécuba e ou rei Príamo de Troya. Más tarde, Hécuba mata al rei Poliméstor de Tracia, enfurecida por a morte de su otro hijo, Polidoro, e quando os seguidores de Poliméstor intentan castigarla, os deuses a transforman en uma perra.
Después da guerra, ou príncipe troyano Eneas escapa e viaja por ou Mediterráneo até Cartago, onde a rainha Dido se enamora de él, e luego se suicida quando él a abandona. Tras mais aventuras, Eneas e sus hombres finalmente llegan al reino de Latino (Italia), onde Eneas gana uma nueva esposa, Lavinia, e um nuevo reino. Venus convence a Jove de hacer de Eneas uma divinidad, e su hijo, Julo, se convierte en rey.
Generaciones después, Amulio toma injustamente ou poder de Latino, mas Numitor e su nieto Rómulo lo recuperan e fundan a cidade de Roma. Los romanos luchan contra os invasores sabinos, e finalmente acuerdan compartir a ciudad, que será gobernada conjuntamente por ou líder sabino Tacio e Rómulo. Tras a morte de Tacio, Rómulo é convertido en um dios, e su esposa Hersilia en uma diosa. El filósofo pitagórico Numa se convierte en rei de Roma, e Roma prospera en a paz de su gobierno. Cuando muere, su esposa Egeria está tan afligida que Diana a transforma en uma fuente.
Aún mais cercano al tempo presente de Ovidio, Cipo se niega a convertirse en gobernante de Roma tras brotarle cuernos da cabeza, e convence a os senadores romanos de que lo destierren da cidade para que no se convierta en um tirano. Esculapio, ou deus da curación, cura a Roma de uma plaga, tras lo cual ou deus César se convierte en gobernante de Roma, seguido por su hijo, Augusto, ou actual emperador de Roma. Al concluir su obra, Ovidio pide que ou tempo pase lentamente até a morte de Augusto, e se glorifica en ou hecho de que, enquanto a cidade de Roma sobreviva, su propia obra seguramente perdurará.
Análisis
“Metamorfosis” é frecuentemente llamada uma pseudo-épica, ya que está escrita en hexámetro dactílico (la forma dos grandes poemas épicos da tradición antigua, como La Ilíada, La Odisea e La Eneida), a diferencia das demás obras de Ovidio. Pero, en lugar de seguir e ensalzar as hazañas de um gran héroe como as epopeyas tradicionales, a obra de Ovidio salta de uma história a otra, a menudo com poca ou ninguna conexión mais que todas involucran transformaciones de um tipo u otro. A veces, um personaje de uma história se utiliza como conexión (más ou menos tenue) com a siguiente, e a veces os propios personajes mitológicos actúan como narradores de “historias dentro de historias”.
Ovidio utiliza fuentes como La Eneida de Virgilio, así como as obras de Lucrecio, Homero e otras obras griegas tempranas para reunir su material, embora também añade su propio toque a muchas de ellas, e no teme cambiar detalles quando ello conviene mejor a sus propósitos. A veces ou poema relata algunos dos eventos centrales do mundo da mitologia griega e romana, mas a veces parece desviarse en direcciones extrañas e aparentemente arbitrarias.
El tema recurrente, como en casi toda a obra de Ovidio, é el do amor (y especialmente ou poder transformador do amor), ya sea amor personal ou amor personificado en a figura de Cupido, um deus por lo demás relativamente menor do panteón que é lo mais cercano a um héroe que tiene esta pseudo-épica. Sin embargo, a diferencia das nociones predominantemente románticas do amor que foram “inventadas” en a Edad Media, Ovidio** veía ou amor mais como uma força peligrosa e desestabilizadora que como uma positiva**, e demuestra cómo ou amor tiene poder sobre todos, mortales e deuses por igual.
Durante ou reinado de Augusto, ou emperador romano durante a época de Ovidio, se hicieron grandes esfuerzos para regular a moralidad creando formas legales e ilegales de amor, fomentando ou matrimonio e os herederos legítimos, e castigando ou adulterio com ou exilio de Roma. Las representaciones do amor por parte de Ovidio e su poder para dañar vidas e sociedades pueden verse como um apoyo a as reformas de Augusto, embora a constante sugerencia da futilidad de controlar os impulsos eróticos também puede interpretarse como uma crítica al intento de Augusto de regular ou amor.
La traición também era uno dos crímenes romanos mais severamente castigados bajo Augusto, e no é casualidad que haya muchas instancias de traición en as historias do poema. Ovidio, como a mayoría dos romanos de su época, abrazaba a idea de que as personas no pueden escapar a su destino, mas também señala rápidamente que ou destino é um concepto que tanto apoya como socava ou poder dos dioses. Así, embora os deuses pueden tener uma visión mais a largo plazo do Destino, este também ejerce uma força sobre ellos.
Es notable que os demás deuses romanos são repetidamente perplejados, humillados e ridiculizados por ou destino e por Cupido en as historias, particularmente Apolo, ou deus da razón pura, que a menudo é confundido por ou amor irracional. La obra en su conjunto invierte en gran medida ou orden aceptado, elevando a os humanos e as pasiones humanas enquanto convierte a os deuses (y sus propios deseos e conquistas algo mezquinos) en objetos de humor bajo, retratando a menudo a os deuses como egoístas e vengativos. Dicho esto, sem embargo, ou poder dos deuses sigue siendo um tema recurrente distintivo a lo largo do poema.
La venganza** é também um tema común**, e a menudo é a motivación para cualquier transformación que as historias explican, quando os deuses se vengan e transforman a os mortales en aves ou bestias para demostrar su propia superioridad. La violencia, e a menudo a violación, ocurren en casi todas as historias da colección, e as mujeres são generalmente retratadas de manera negativa, ya sea como doncellas vírgenes que huyen dos deuses que desean violarlas, ou alternativamente como maliciosas e vengativas.
Como todas as principales epopeyas griegas e romanas, “Metamorfosis” enfatiza que a hibris (comportamiento excesivamente soberbio) é um defecto fatal que conduce inevitablemente a a caída de um personaje. La hibris siempre atrae a atención e ou castigo dos dioses, que desprecian a todos os seres humanos que intentan compararse com a divinidad. Algunos, especialmente mujeres como Aracne e Níobe, desafían activamente a os deuses e diosas para defender su destreza, enquanto otros muestran hibris al ignorar su propia mortalidad. Al igual que ou amor, a hibris é vista por Ovidio como um igualador universal.
Las “Metamorfosis” de Ovidio** foram um éxito inmediato en su época**, e su popularidad amenazaba incluso a de La Eneida de Virgilio. Se puede incluso imaginar su uso como herramienta de enseñanza para os niños romanos, da cual podrían aprender historias importantes que explican su mundo, así como conocer a su glorioso emperador e sus antepasados. Particularmente hacia ou final, ou poema puede verse como uma deliberada exaltación da grandeza de Roma e sus gobernantes.
Sin embargo, durante a cristianización da antigüedad tardía, San Agustín e San Jerónimo, entre otros, aparentemente a consideraron “una obra peligrosamente pagana”, e tuvo a fortuna de sobrevivir até ou período medieval. De hecho, se elaboró um resumen en prosa, conciso e “inofensivo” do poema (que minimizaba os elementos de metamorfosis das historias) para lectores cristianos en a antigüedad tardía, e se volvió muito popular por sí mismo, casi amenazando com eclipsar ou poema original.
El manuscrito existente mais antiguo de “Metamorfosis” está fechado bastante tarde (durante ou siglo XI), mas luego se volvió muito influyente entre os eruditos e poetas medievales, convirtiéndose en a obra clásica mais conocida por os escritores medievales. Quizás mais que cualquier otro poeta antiguo, Ovidio foi um modelo para ou Renacimiento europeo e as épocas isabelina e jacobina inglesas, e William Shakespeare en particular utilizó e adaptó historias das “Metamorfosis” en varias de sus obras.
Recursos
- Traducción al inglés (Proyecto Perseus): https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.02.0028
- Versión en latín com traducción palabra por palabra (Proyecto Perseus): https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.02.0029













