Traducción do Poema 63 de Catulo
Introducción
El poema 63 de Catulo é uno de sus poemas mais extensos, com casi 100 líneas de texto. El poema é lírico e narra a história de Attis, Cibeles e as Galas. A veces se siente como uma alucinación, ya que ou personaje principal do poema pasa de masculino a femenino e vuelve a masculino. El poema comienza com a história de Attis, quien en um ataque de furia se corta “la carga de su miembro”. Tras castrarse, ou pronombre do protagonista cambia de él a ella. En um movimiento rápido, Attis se convierte en Cibeles.
A medida que a história continúa, Cibeles comienza a tocar ou tímpano, que é similar a uma pandereta. También é llamada a Madre, e usarlo como nombre propio indica que ella é a madre de todos. Ella canta enquanto as Galas comienzan a seguirla. Las insta a seguirla a os lugares onde ou frigio sopla su caña e as Ménades danzan violentamente.
Luego, Catulo se refiere a Cibeles como Attis, quien é “Mujer, mas aún no verdaderamente tal”. Las Galas siguen a Attis/Cibeles até a casa de Cibeles. Allí, duermen depois de quedar agotadas por no comer enquanto caminaban tanto. Durmieron bien. Attis despertó do sueño, dándose cuenta de que Pasítea, a deusa da relajación, le había dado ou descanso que necesitaba e le permitió ver lo que se había hecho a sí mismo.
Attis, al darse cuenta de que no é hombre ni mujer, se pregunta qué sucederá. Attis habla de cómo uma vez foi um miembro orgulloso do gimnasio, a palestra. Mientras Attis reflexiona sobre quién era e quién es, Catulo alterna entre pronombres femeninos e masculinos. Tristemente, Attis se arrepiente de lo que hizo; entonces se transforma en Cibeles, quien habla com palabras violentas sobre cómo a locura se apoderará de Attis. Ella menciona al león que volverá loco a Attis e lo obligará a internarse en os bosques.
En a mitologia romana, Cibeles estaba asociada com a naturaleza salvaje. Su compañero era ou león. Ella difiere da deusa griega da naturaleza salvaje, Artemisa, que tenía um ciervo como compañero e símbolo. En a mitologia romana, Attis, ou deus da vegetación, era ou consorte de Cibeles. Las Galas eram eunucos. Attis estaba asociado com Frigia e um culto en Díndimo. Attis iba a casarse, mas enquanto sonaba ou canto nupcial, Cibeles se mostró ante Attis e él se castró en um ataque de locura. Los deuses mais tarde decidieron que Attis sería inmortal. Catulo explora a relación entre estos dos deuses importantes en ou panteón romano. Parece estar fascinado por as personas que adoraban a Cibeles e cómo ella prefería que estuvieran castrados. Esto podría estar relacionado com Artemisa, quien era uma deusa virgen e mataba a os hombres que a veían desnuda.
Este poema difiere notablemente dos poemas típicos de Catulo. En lugar de hablar de sus encuentros com Lesbia ou burlarse de sus amigos, Catulo se vuelve musical e cuestiona ou papel de hombres e mujeres. Este poema foi escrito en a época anterior a Cristo, mas é sumamente relevante hoy en día, ya que os roles de género estão en constante transformación.
Carmen 63
| Línea | Texto latino | Traducción al español |
|---|---|---|
| 1 | SVPER alta uectus Attis celeri rate maria, | Llevado en su veloz nave por os profundos mares, |
| 2 | Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit, | Attis, quando com pie presuroso alcanzó ávidamente ou bosque frigio, |
| 3 | adiitque opaca siluis redimita loca deae, | y llegó a as moradas da diosa, sombrías, coronadas de bosques; |
| 4 | stimulatus ibi furenti rabie, uagus animis, | allí, azuzado por uma locura furiosa, com a mente extraviada, |
| 5 | deuolsit ili acuto sibi pondera silice, | arrancó de sí com uma piedra de sílex afilada a carga de su miembro. |
| 6 | itaque ut relicta sensit sibi membra sine uiro, | Así, quando sintió que sus miembros habían perdido a virilidad, |
| 7 | etiam recente terrae sola sanguine maculans, | aún com sangre fresca manchando a faz da tierra, |
| 8 | niueis citata cepit manibus leue typanum, | con presteza tomó com sus níveas manos ou leve tímpano, |
| 9 | typanum tuum, Cybebe, tua, mater initia, | tu tímpano, Cibeles, tus misterios, Madre, |
| 10 | quatiensque terga tauri teneris caua digitis | y sacudiendo com tiernos dedos ou cóncavo cuero de toro |
| 11 | canere haec suis adorta est tremebunda comitibus. | así comenzó a cantar a sus compañeras com voz temblorosa: |
| 12 | ’agite ite ad alta, Gallae, Cybeles nemora simul, | “Venid, id, Galas, juntas a os bosques montañosos de Cibeles, |
| 13 | simul ite, Dindymenae dominae uaga pecora, | venid juntas, errante rebaño da señora de Díndimo, |
| 14 | aliena quae petentes uelut exules loca | que buscando moradas ajenas cual exiliadas, |
| 15 | sectam meam exsecutae duce me mihi comites | seguisteis mi camino enquanto os guiaba como compañeras mías, |
| 16 | rapidum salum tulistis truculentaque pelagi | soportasteis as rápidas aguas saladas e os mares encrespados, |
| 17 | et corpus euirastis Veneris nimio odio; | y castrasteis vuestros cuerpos por profundo aborrecimiento do amor; |
| 18 | hilarate erae citatis erroribus animum. | alegrad ou corazón de vuestra Señora com errancias veloces. |
| 19 | mora tarda mente cedat: simul ite, sequimini | Que a tardanza se aparte de vuestra mente; id juntas, seguid |
| 20 | Phrygiam ad domum Cybebes, Phrygia ad nemora deae, | a a casa frigia de Cibeles, a os bosques frigios da diosa, |
| 21 | ubi cymbalum sonat uox, ubi tympana reboant, | donde resuena a voz dos címbalos, onde retumban os tímpanos, |
| 22 | tibicen ubi canit Phryx curuo graue calamo, | donde ou flautista frigio sopla uma nota grave en su curva caña, |
| 23 | ubi capita Maenades ui iaciunt hederigerae, | donde as Ménades coronadas de hiedra sacuden violentamente sus cabezas, |
| 24 | ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant, | donde com agudos alaridos agitan os sagrados emblemas, |
| 25 | ubi sueuit illa diuae uolitare uaga cohors, | donde aquella errante cohorte da deusa suele vagar, |
| 26 | quo nos decet citatis celerare tripudiis.‘ | adonde nos conviene apresurarnos com rápidas danzas.” |
| 27 | simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier, | Así que quando Attis, mujer mas no verdadera, cantó esto a sus compañeras, |
| 28 | thiasus repente linguis trepidantibus ululat, | las bacantes de pronto aullaron com lenguas trémulas, |
| 29 | leue tympanum remugit, caua cymbala recrepant. | el leve tímpano resuena, rechinan de nuevo os cóncavos címbalos. |
| 30 | uiridem citus adit Idam properante pede chorus. | la turba se encamina veloz al verde Ida com pies apresurados. |
| 31 | furibunda simul anhelans uaga uadit animam agens | Entonces também frenética, jadeante, errante, avanza, jadeando por aire, |
| 32 | comitata tympano Attis per opaca nemora dux, | acompañada por ou tímpano, Attis, a través dos bosques oscuros como guía, |
| 33 | ueluti iuuenca uitans onus indomita iugi; | cual novilla indómita que se aparta do peso do yugo. |
| 34 | rapidae ducem sequuntur Gallae properipedem. | Las Galas siguen de cerca a su guía de pies veloces. |
| 35 | itaque, ut domum Cybebes tetigere lassulae, | Así, quando llegaron a a casa de Cibeles, débiles e cansadas, |
| 36 | nimio e labore somnum capiunt sine Cerere. | tras gran fatiga toman su descanso sem pan; |
| 37 | piger his labante languore oculos sopor operit; | el sueño pesado cubre sus ojos com languidez desfalleciente, |
| 38 | abit in quiete molli rabidus furor animi. | la delirante locura de su mente se disipa en blando sueño. |
| 39 | sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis | Pero quando ou Sol com os ojos centelleantes de su rostro dorado |
| 40 | lustrauit aethera album, sola dura, mare ferum, | iluminó ou céu sereno, as tierras firmes, ou mar bravío, |
| 41 | pepulitque noctis umbras uegetis sonipedibus, | y ahuyentó as sombras da noche com corceles ágiles e vigorosos, |
| 42 | ibi Somnus excitam Attin fugiens citus abiit; | entonces ou Sueño huyó de Attis despierto e velozmente partió; |
| 43 | trepidante eum recepit dea Pasithea sinu. | a él a deusa Pasítea lo acogió en su seno palpitante. |
| 44 | ita de quiete molli rapida sine rabie | Así, tras ou blando sueño, libre de violenta locura, |
| 45 | simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit, | apenas Attis repasó en su corazón sus propias acciones, |
| 46 | liquidaque mente uidit sine quis ubique foret, | y vio com mente clara lo que había perdido e dónde se encontraba, |
| 47 | animo aestuante rusum reditum ad uada tetulit. | con ou alma en agitación volvió a precipitarse hacia as olas. |
| 48 | ibi maria uasta uisens lacrimantibus oculis, | Allí, contemplando os mares inmensos com ojos llorosos, |
| 49 | patriam allocuta maestast ita uoce miseriter. | así se dirigió lastimosamente a su patria com voz entristecida: |
| 50 | ’patria ou mei creatrix, patria ou mea genetrix, | “¡Oh patria que me diste a vida! ¡Oh patria que me engendraste! |
| 51 | ego quam miser relinquens, dominos ut erifugae | abandonándote, ¡desdichado!, como os siervos fugitivos abandonan a sus señores, |
| 52 | famuli solent, ad Idae tetuli nemora pedem, | he llevado mis pies a os bosques do Ida, |
| 53 | ut aput niuem et ferarum gelida stabula forem, | para vivir entre nieves e heladas guaridas de fieras, |
| 54 | et earum omnia adirem furibunda latibula, | y visitar en mi frenesí todos sus escondrijos, |
| 55 | ubinam aut quibus locis te positam, patria, reor? | —¿dónde ou en qué región creo que estás, patria mía? |
| 56 | cupit ipsa pupula ad te sibi derigere aciem, | Mis pupilas, por voluntad propia, anhelan dirigir su mirada hacia ti |
| 57 | rabie fera carens dum breue tempus animus est. | mientras por um breve instante mi mente está libre de salvaje frenesí. |
| 58 | egone a mea remota haec ferar in nemora domo? | ¿Yo, seré arrancada de mi propio hogar e llevada a estos bosques? |
| 59 | patria, bonis, amicis, genitoribus abero? | ¿estaré ausente de mi patria, mis bienes, mis amigos, mis padres? |
| 60 | abero foro, palaestra, stadio et gyminasiis? | ¿ausente do foro, da palestra, do estadio, do gimnasio? |
| 61 | miser a miser, querendum est etiam atque etiam, anime. | desdichado, ¡oh corazón desdichado!, uma e otra vez debes lamentarte. |
| 62 | quod enim genus figurast, ego non quod obierim? | ¿Pues qué forma de figura humana há que yo no haya tenido? |
| 63 | ego mulier, ego adulescens, ego ephebus, ego puer, | Yo, ser mujer —que fui joven, yo um mancebo, yo um muchacho, |
| 64 | ego gymnasi fui flos, ego eram decus olei: | fui a flor do gimnasio, fui antaño a gloria da palestra: |
| 65 | mihi ianuae frequentes, mihi limina tepida, | mías eram as puertas atestadas, míos os umbrales cálidos, |
| 66 | mihi floridis corollis redimita domus erat, | mía era a casa adornada com floridas guirnaldas |
| 67 | linquendum ubi esset orto mihi Sole cubiculum. | cuando había de dejar mi alcoba al salir ou sol. |
| 68 | ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar? | ¿Yo, ahora seré llamada —¿qué?— servidora dos dioses, ministra de Cibeles? |
| 69 | ego Maenas, ego mei pars, ego uir sterilis ero? | ¿Yo Ménade, yo parte de mí misma, um hombre estéril seré? |
| 70 | ego uiridis algida Idae niue amicta loca colam? | ¿Yo, habitaré as heladas regiones cubiertas de nieve do verde Ida? |
| 71 | ego uitam agam sub altis Phrygiae columinibus, | ¿pasaré mi vida bajo as altas cumbres de Frigia, |
| 72 | ubi cerua siluicultrix, ubi aper nemoriuagus? | con a cierva que habita ou bosque, com ou jabalí que recorre a floresta? |
| 73 | iam iam dolet quod egi, iam iamque paenitet.‘ | ya, ya me duele lo que hice, ya, ya me arrepiento.” |
| 74 | roseis ut huic labellis sonitus citus abiit | Cuando de sus rosados labios estas palabras salieron veloces, |
| 75 | geminas deorum ad aures noua nuntia referens, | llevando um nuevo mensaje a ambos oídos dos dioses, |
| 76 | ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus | entonces Cibeles, soltando ou yugo atado de sus leones, |
| 77 | laeuumque pecoris hostem stimulans ita loquitur. | y azuzando al enemigo do rebaño que tiraba a a izquierda, así habla: |
| 78 | ’agedum,’ inquit ‘age ferox fac ut hunc furor | ”Ven pues”, dice, “ven, avanza feroz, que a locura lo persiga |
| 79 | fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat, | haz que por golpe de locura vuelva a os bosques, |
| 80 | mea libere nimis qui fugere imperia cupit. | a aquel que querría ser demasiado libre e huir de mi soberanía. |
| 81 | age caede terga cauda, tua uerbera patere, | Ven, azota com a cola, soporta tus propios latigazos, |
| 82 | fac cuncta mugienti fremitu loca retonent, | haz que todo alrededor resuene com bramido rugiente, |
| 83 | rutilam ferox torosa ceruice quate iubam.‘ | sacude ferozmente sobre tu musculoso cuello tu roja melena.” |
| 84 | ait haec minax Cybebe religatque iuga manu. | Así dice a iracunda Cibeles, e com su mano desata ou yugo. |
| 85 | ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo, | El monstruo infunde valor en sí mismo e se excita a a furia en ou corazón; |
| 86 | uadit, fremit, refringit uirgulta pede uago. | se precipita, ruge, com pie errante despedaza a maleza. |
| 87 | at ubi umida albicantis loca litoris adiit, | Pero quando llegó a as húmedas extensiones da blanqueante orilla, |
| 88 | teneramque uidit Attin prope marmora pelagi, | y vio al tierno Attis junto a as llanuras lisas do mar, |
| 89 | facit impetum. illa demens fugit in nemora fera; | se abalanza sobre él. Attis huye enloquecida hacia ou bosque salvaje; |
| 90 | ibi semper omne uitae spatium famula fuit. | Allí por todo ou resto de su vida foi uma servidora. |
| 91 | dea, magna dea, Cybebe, dea domina Dindymi, | Diosa, gran diosa, Cibeles, diosa, señora de Díndimo, |
| 92 | procul a mea tuos sit furor omnis, era, domo: | lejos de mi casa esté toda tu furia, oh mi reina, |
| 93 | alios age incitatos, alios age rabidos. | a otros conduce en frenesí, a otros arrastra a a locura. |

