1. Início
  2. Literatura antiga
  3. Rome
  4. Catullus
  5. Traducciones de Catullus
  6. Traducción do Carmen 68 de Catulo

Traducción do Carmen 68 de Catulo

Classical

Introducción

Esta é uma das obras mais extensas do poeta, com 160 líneas. El poema aborda diversos temas a lo largo de sus versos, razón por a cual algunos estudiosos consideran que en realidad se trata de dos poemas. El primero concluye en a línea 40, e ou segundo continúa desde a 41 até ou final.

En ou primer verso, ou poema parece estar escrito como uma carta dirigida a «ti», quien eventualmente é identificado como Manio. Catulo escribe sobre a morte de su hermano en as primeras cuarenta líneas e cómo a morte ha destruido su felicidad. Las primeras cuarenta líneas tienen um tono bastante sombrío, com varias de ellas haciendo referencia a su hermano.

El resto do poema está dirigido a Alio, um nombre que suena como «Alias», é decir, um seudónimo ou o de um amigo. En a segunda parte do poema, Catulo hace varias alusiones a a batalla de Troya. Habla dos hermanos Cástor e Pólux, cuya hermana era Helena (de Troya). También escribió sobre Laodamía e Protesilao. Todos ellos sufrieron quando comenzó a batalla de Ilión. Catulo também introduce uma referencia a Lesbia al escribir sobre hermosas diosas que cruzan os umbrales das casas dos hombres a os que aman.

Catulo compara as muertes de todos os hermanos en Troya com a morte de su propio hermano. Aquellos hermanos en Troya no pudieron ser sepultados por sus familiares, e ou hermano de Catulo está demasiado lejos para que él lo entierre. Continuó a metáfora en ou tercer conjunto de versos, utilizando a codicia de Paris por uma vida holgada como a razón por a que tantos hombres (especialmente hermanos que habían amado) tuvieron que morir.

Catulo também menciona nombres asociados com Hércules, incluyendo a Anfitrión, Hebe e as aves do Estínfalo. Al final do poema, se refiere a Lesbia llamándola su Luz, quien hace dulce su vida.

Carmen 68

LíneaTexto latinoTraducción al español
1QVOD mihi fortuna casuque oppressus acerboQUE TÚ, agobiado como estás por a fortuna e ou amargo azar,
2conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium,me envías esta carta escrita com lágrimas,
3naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undispara que socorra a um náufrago arrojado por as espumantes aguas do mar,
4subleuem et a mortis limine restituam,y lo restaure desde ou umbral da muerte,
5quem neque sancta Venus molli requiescere somnoa quien ni a santa Venus permite descansar
6desertum in lecto caelibe perpetitur,abandonado en su lecho viudo,
7nec ueterum dulci scriptorum carmine Musaeni as Musas lo recrean com a dulce poesía dos antiguos escritores,
8oblectant, cum mens anxia peruigilat:cuando su mente mantiene uma vigilia ansiosa;
9id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum,esto me complace, ya que me llamas tu amigo,
10muneraque et Musarum hinc petis et Veneris.y acudes a mí en busca dos dones tanto das Musas como do Amor.
11sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Mani,Pero, querido Manio, para que mis desdichas no te sean desconocidas,
12neu me odisse putes hospitis officium,y para que no pienses que estoy cansado do deber de um amigo,
13accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse,permíteme contarte cuáles são as olas da fortuna en as que yo também estoy sumergido;
14ne amplius a misero dona beata petas.así no volverás a pedir dones de felicidad a quien é desdichado.
15tempore quo primum uestis mihi tradita pura est,En a época en que por primera vez se me dio a toga blanca,
16iucundum cum aetas florida uer ageret,cuando mi juventud florida vivía uma primavera alegre,
17multa satis lusi: non est dea nescia nostri,escribí suficientes poemas jocosos; no soy desconocido para a diosa
18quae dulcem curis miscet amaritiem.que mezcla com sus afanes uma dulce amargura.
19sed totum hoc studium luctu fraterna mihi morsPero todo interés por esto ha desaparecido de mí a causa da morte de mi hermano.
20abstulit. ou misero frater adempte mihi,¡Ay de mí, desdichado, que te he perdido, hermano mío!
21tu mea tu moriens fregisti commoda, frater,Tú, hermano, tú com tu morte has destruido mi felicidad;
22tecum uma tota est nostra sepulta domus,contigo toda mi casa está sepultada.
23omnia tecum uma perierunt gaudia nostra,Contigo todas mis alegrías han perecido,
24quae tuus in uita dulcis alebat amor.que tu dulce amor nutría enquanto viviste.
25cuius ego interitu tota de mente fugauiPor tu muerte, he desterrado de toda mi mente
26haec studia atque omnes delicias animi.estos pensamientos e todos os placeres de mi corazón.
27quare, quod scribis Veronae turpe CatulloY así, quando escribes: «No é digno de Catulo estar en Verona;
28esse, quod hic quisquis de meliore notaporque aquí, onde yo estoy, todos os jóvenes de mejor condición
29frigida deserto tepefactet membra cubili,calientan sus fríos miembros en ou lecho abandonado por ti;
30id, Mani, non est turpe, magis miserum est.eso, Manio, é mais bien uma desdicha que uma deshonra.
31ignosces igitur si, quae mihi luctus ademit,Me perdonarás entonces si no te ofrezco aquellos servicios
32haec tibi non tribuo munera, cum nequeo.que ou dolor me ha arrebatado en um momento en que no puedo hacerlo.
33nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,Pues en cuanto a que no tenga abundancia de autores a mano,
34hoc fit, quod Romae uiuimus: illa domus,eso se debe a que vivo en Roma: esa é mi casa,
35illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas;esa é mi morada, allí transcurre mi vida;
36huc uma ex multis capsula me sequitur.cuando vengo aquí solo uma pequeña caja entre muchas me acompaña.
37quod cum ita sit, nolim statuas nos mente malignaY puesto que así es, no quisiera que juzgaras que se debe a um espíritu mezquino
38id facere aut animo non satis ingenuo,o a um temperamento poco generoso, ou que no hayas recibido
39quod tibi non utriusque petenti copia posta est:un suministro completo de lo que pides de cada clase:
40ultro ego deferrem, copia siqua foret.lo habría ofrecido sem que me lo pidieras, si tuviera tales recursos.
41Non possum reticere, deae, qua me Allius in reNO PUEDO, oh diosas, abstenerme de contar en qué asunto Alio
42iuuerit aut quantis iuuerit officiis,me ayudó, e cuán grandemente me ayudó com sus servicios,
43ne fugiens saeclis obliuiscentibus aetasno sea que ou tempo volando com as edades olvidadizas
44illius hoc caeca nocte tegat studium:oculte en ciega noche este celo bondadoso suyo.
45sed dicam uobis, uos porro dicite multisPero a vosotros lo contaré; transmitid ou relato a miles de personas,
46milibus et facite haec carta loquatur anus.y dejad que este papel hable en su vejez.
47[…][línea perdida]
48notescatque magis mortuus atque magis,y que sea cada vez mais famoso en a muerte;
49nec tenuem texens sublimis aranea telamy que a araña que teje su fina red en lo alto no extienda su obra
50in deserto Alli nomine opus faciat.sobre ou nombre olvidado de Alio.
51nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam,Pues cuánta tristeza de corazón me dio a astuta deusa de Amatunte,
52scitis, et in quo me torruerit genere,lo sabéis, e de qué manera me abrasó.
53cum tantum arderem quantum Trinacria rupesCuando ardía com a misma intensidad que a roca trinacria
54lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis,y ou agua malia en as termales eteas das Termópilas,
55maesta neque assiduo tabescere lumina fletucuando mis tristes ojos nunca cesaban de consumirse com lágrimas perpetuas,
56cessarent. tristique imbre madere genae.ni mis mejillas de empaparse com um diluvio de dolor;
57qualis in aerii perlucens uertice montiscomo en a cima de uma alta montaña
58riuus muscoso prosilit e lapide,un brillante arroyo brota de uma roca cubierta de musgo,
59qui cum de prona praeceps est ualle uolutus,y precipitándose caudaloso por ou empinado valle
60per medium densi transit iter populi,cruza ou camino medio abarrotado de gente,
61dulce uiatori lasso in sudore leuamen,dulce alivio en su fatiga para ou viajero agotado
62cum grauis exustos aestus hiulcat agros:cuando ou calor sofocante agrieta os campos abrasados;
63hic, uelut in nigro iactatis turbine nautisy así como para os marineros sacudidos por a negra tempestad
64lenius aspirans aura secunda uenitllega uma brisa favorable com aliento mais suave,
65iam prece Pollucis, iam Castoris implorata,implorada por plegarias ya a Pólux, ya a Cástor,
66tale fuit nobis Allius auxilium.tal foi para mí a ayuda de Alio;
67is clausum lato patefecit limite campum,abrió um amplio sendero a través do campo cercado,
68isque domum nobis isque dedit dominae,me dio acceso a uma casa e a su señora,
69ad quam communes exerceremus amores.bajo cuyo tejado disfrutaríamos cada uno de su propio amor.
70quo mea se molli candida diua pedeAllí mi bella deusa pisó com delicadeza,
71intulit et trito fulgentem in limine plantamy posó a planta de su brillante pie en ou liso umbral,
72innixa arguta constituit solea,mientras calzaba su esbelta sandalia;
73coniugis ut quondam flagrans aduenit amoreasí como en otro tempo Laodamía llegó ardiente de amor
74Protesilaeam Laodamia domuma a casa de Protesilao,
75inceptam frustra, nondum cum sanguine sacroaquella casa comenzada en vano, pues aún no había a sangre sagrada de uma víctima
76hostia caelestis pacificasset eros.aplacado a os Señores do cielo.
77nil mihi tam ualde placeat, Ramnusia uirgo,Señora de Ramnunte, nunca me plazca aquello
78quod temere inuitis suscipiatur eris.que se emprende a a ligera sem a voluntad de nuestros Señores.
79quam ieiuna pium desiderat ara cruorem,Cuánto anhela ou altar hambriento a sangre de piadosos sacrificios,
80docta est amisso Laudamia uiro,Laodamía lo aprendió com a pérdida de su esposo;
81coniugis ante coacta noui dimittere collum,obligada a soltar sus brazos do cuello de su nuevo esposo,
82quam ueniens uma atque altera rursus hiemsantes de que a llegada de um primer e luego um segundo invierno
83noctibus in longis auidum saturasset amorem,con sus largas noches saciara su amor apasionado,
84posset ut abrupto uiuere coniugio,para que pudiera soportar vivir, embora le arrebataran a su esposo;
85quod scibant Parcae non longo tempore abesse,y esto as Parcas sabían que ocurriría en no mucho tiempo,
86si miles muros isset ad Iliacos.si alguna vez marchaba como soldado a os muros de Ilión.
87nam tum Helenae raptu primores ArgiuorumPues entonces, a causa do rapto de Helena, Troya comenzó
88coeperat ad sese Troia ciere uiros,a convocar contra sí a os caudillos dos argivos,
89Troia (nefas!) commune sepulcrum Asiae Europaeque,Troya, ¡oh horror!, a tumba común de Europa e Asia,
90Troia uirum et uirtutum omnium acerba cinis,Troya, a prematura sepultura de todos os héroes e sus hazañas:
91quaene etiam nostro letum miserabile fratriTroya trajo também uma morte lamentable a mi hermano;
92attulit. ei misero frater adempte mihi¡ay!, mi hermano, arrebatado a mí, desdichado,
93ei misero fratri iucundum lumen ademptum,¡ay!, dulce luz de mis ojos, arrebatada a tu desdichado hermano:
94tecum uma tota est nostra sepulta domus,contigo ahora toda mi casa está sepultada;
95omnia tecum uma perierunt gaudia nostra,todas mis alegrías han perecido contigo,
96quae tuus in uita dulcis alebat amor.que enquanto viviste nutrió tu dulce amor.
97quem nunc tam longe non inter nota sepulcraA ti ahora lejos, muito lejos, no entre tumbas familiares,
98nec prope cognatos compositum cineres,ni depositado junto a as cenizas de tus parientes,
99sed Troia obscena, Troia infelice sepultumsino enterrado en a odiosa Troya, a infausta Troya,
100detinet extremo terra aliena solo.una terra extranjera te retiene en um suelo lejano.
101ad quam tum properans fertur undique pubesA Troya en aquel tempo se dice que acudió presurosa toda a juventud de Grecia,
102Graecae penetralis deseruisse focos,abandonando sus hogares e lares,
103ne Paris abducta gauisus libera moechapara que Paris no disfrutara de ocio imperturbable en uma cámara pacífica,
104otia pacato degeret in thalamo.regocijándose por ou rapto de su amante.
105quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia,Por aquel triste azar entonces, hermosísima Laodamía,
106ereptum est uita dulcius atque animafuiste privada de tu esposo, mais dulce para ti que a vida e ou alma;
107coniugium: tanto te absorbens uertice amoristan fuerte a marea do amor, tan arrollador ou torbellino que te arrastró
108aestus in abruptum detulerat barathrum,al abismo vertical, profundo como aquel golfo
109quale ferunt Grai Pheneum prope Cylleneumque (según os griegos) cerca de Fenio cileno
110siccare emulsa pingue palude solum,drena a ciénaga e seca ou fértil suelo
111quod quondam caesis montis fodisse medullisque antaño ou hijo de falsa paternidad de Anfitrión, segundo se dice,
112audit falsiparens Amphitryoniades,excavó cortando ou corazón da colina,
113tempore quo certa Stymphalia monstra sagittacuando com certera flecha abatió a os monstruos do Estínfalo
114perculit império deterioris eri,por orden de um señor inferior,
115pluribus ut caeli tereretur ianua diuis,para que a puerta do céu fuera frecuentada por mais dioses,
116Hebe nec longa uirginitate foret.y para que Hebe no permaneciera mucho tempo sem consorte.
117sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,Pero mais profundo que aquel abismo foi tu profundo amor,
118qui tamen indomitam ferre iugum docuit.que te enseñó, embora indomable, a soportar ou yugo.
119nam nec tam carum confecto aetate parentiNo é tan querido para su padre anciano
120una caput seri nata nepotis alit,la cabeza do nieto tardío que su única hija cría,
121qui cum diuitiis uix tandem iuuentus auitisquien, apenas apareciendo al fin como heredero da riqueza ancestral,
122nomen testatas intulit in tabulas,y habiendo inscrito su nombre en as tablas testimoniadas,
123impia derisi gentilis gaudia tollens,pone fin a a antinatural alegría do pariente, ahora a su vez burlado,
124suscitat a cano uolturium capiti:y ahuyenta al buitre que aguarda a cabeza cana;
125nec tantum niueo gauisa est ulla columboni jamás se deleitó tanto uma paloma com su nevado compañero,
126compar, quae multo dicitur improbiusaunque a paloma muerde e pica e arrebata besos
127oscula mordenti semper decerpere rostro,con mais desenfreno que cualquier mujer,
128quam quae praecipue multiuola est mulier.por mais amorosa que esta sea.
129sed tu horum magnos uicisti sola furores,Tú sola superaste a pasión de todos ellos,
130ut semel é flauo conciliata uiro.desde que fuiste unida a tu esposo rubio.
131aut nihil aut paulum cui tum concedere dignaTan bondadosa, ou casi tanto, foi ella,
132lux mea se nostrum contulit in gremium,mi luz, que vino a mis brazos;
133quam circumcursans hinc illinc saepe Cupidoy a menudo revoloteando a su alrededor, de acá para allá, Cupido
134fulgebat crocina candidus in tunica.resplandecía hermoso com túnica de color azafrán.
135quae tamen etsi uno non est contenta Catullo,Y embora ella no se conforma com Catulo solo,
136rara uerecundae furta feremus eraesoportaré as faltas, pues pocas son, de mi recatada señora,
137ne nimium simus stultorum more molesti.no vaya a ser que nos volvamos tan tediosos como os celosos necios.
138saepe etiam Iuno, maxima caelicolum,Juno também, a mayor dos celestiales,
139coniugis in culpa flagrantem concoquit iram,a menudo reprime su ira por as faltas de su esposo,
140noscens omniuoli plurima furta Iouis.al conocer os muchos amores do libertino Júpiter.
141atqui nec diuis homines componier aequum est,Pues ya que no é justo que os hombres se comparen com os dioses,
142ingratum tremuli tolle parentis onus.fuera, pues, com a odiosa severidad de um padre ansioso.
143nec tamen illa mihi dextra deducta paternaY depois de todo ella no vino a mí conducida por a mano de su padre
144fragrantem Assyrio uenit odore domum,a uma casa fragante com perfumes asirios,
145sed furtiua dedit mira munuscula nocte,sino que me dio en uma noche maravillosa dulces regalos furtivos,
146ipsius ex ipso dempta uiri gremio.tomados do propio regazo de su esposo.
147quare illud satis est, si nobis is datur unisPor lo cual me basta com que a mí solo se me conceda
148quem lapide illa dies candidiore notat.el día que ella marca com uma piedra mais blanca.
149hoc tibi, quod potui, confectum carmine munusEste regalo — todo lo que pude — compuesto en verso
150pro multis, Alli, redditur officiis,te é devuelto, Alio, por muchos servicios bondadosos;
151ne uestrum scabra tangat rubigine nomenno sea que este e aquel día, e otro e otro,
152haec atque illa dies atque alia atque alia.tomen vuestro nombre com oxidante herrumbre.
153huc addent diui quam plurima, quae Themis olimA esto os deuses añadirán aquellos incontables dones que Temis antaño
154antiquis solita est munera ferre piis.solía otorgar a os hombres piadosos de tiempos antiguos.
155sitis felices et tu simul et tua uita,Que seáis felices, tanto tú, como contigo tu querida Vida,
156et domus illa in qua lusimus et domina,y a casa en a que tú e yo nos regocijamos, e su señora,
157et qui principio nobis terram dedit aufert,y aquel que primero [¿dio e quita a tierra?] por nosotros,
158a quo sunt primo omnia nata bona,de quien primeramente todos aquellos bienes tuvieron su origen para mí.
159et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,Y muito por encima de todos, ella que me é mais querida que yo mismo,
160lux mea, qua uiua uiuere dulce mihi est.mi Luz, cuya vida sola hace dulce para mí ou vivir.

Recursos

Proyecto VRoma

Criado: 1 de janeiro de 2025

Modificado: 27 de outubro de 2024