Helen (Euripides)

(Tragedia, Griega, 412 a.C., 1.692 versos)

Introducción

“Helen” (Gr: “Elene”; Lat: “Helena”) é uma tragedia do dramaturgo griego antiguo Eurípides, representada por primera vez en 412 a.C. en ou certamen anual das Dionisias en Atenas. Aunque técnicamente é uma tragedia, se trata mais bien de um romance ou melodrama, como varias das obras tardías de Eurípides, e guarda gran semejanza com su “Ifigenia en Táuride”, escrita en a misma época. La trama da obra sigue um mito alternativo de Helena de Esparta e su reencuentro e huida de Egipto com su esposo, ou rei Menelao, tras a caída de Troya.

Sinopsis

Personajes

  • HELENA, esposa de Menelao
  • TEUCRO, guerrero griego que combatió en Troya
  • CORO DE MUJERES GRIEGAS CAUTIVAS, acompañantes de Helena
  • MENELAO, rei de Esparta
  • PORTERA de Teoclímeno
  • PRIMER MENSAJERO
  • SEGUNDO MENSAJERO
  • TEÓNOE, hermana de Teoclímeno
  • TEOCLÍMENO, rei de Egipto
  • SIRVIENTE de Teoclímeno
  • LOS DIÓSCUROS (Cástor e Pólux)

La rainha espartana Helena, que ha languidecido durante anos en Egipto enquanto se desarrollaban os acontecimientos da Guerra de Troya e sus consecuencias, se entera por ou griego exiliado Teucro que su esposo, ou rei Menelao, ha muerto ahogado durante su regreso de Troya. Esto a sitúa ahora en posición de poder contraer nuevo matrimonio, e Teoclímeno (actual rei de Egipto tras a morte de su padre, ou rei Proteo) tiene toda a intención de aprovechar a situación. Helena consulta a Teónoe, hermana do rey, para intentar confirmar ou destino de su esposo.

Sus temores se disipan, sem embargo, quando um extraño llega a Egipto e resulta ser ou propio Menelao. La pareja, separada durante tanto tiempo, se reconoce mutuamente, embora al principio Menelao no cree que ella pueda ser a verdadera Helena, ya que a Helena que él conoce está a salvo, escondida en uma cueva cerca de Troya.

Aquí se explica finalmente que a mujer com a que Menelao naufragó durante ou viaje de regreso de Troya (y por a que había pasado os últimos diez anos combatiendo) era en realidad um mero fantasma ou simulacro da verdadera Helena. Se relata a história de cómo ou príncipe troyano Paris foi requerido para juzgar entre as diosas Afrodita, Atenea e Hera, e cómo Afrodita lo sobornó ofreciéndole a Helena como esposa si a declaraba a mais hermosa. Atenea e Hera se vengaron de Paris sustituyendo a a verdadera Helena por um fantasma, e foi este simulacro ou que Paris raptó e llevó a Troya, enquanto que a verdadera Helena foi trasladada por as diosas a Egipto. Uno dos marineros de Menelao confirma esta historia, tan inverosímil como suena, al informarle que a falsa Helena ha desaparecido repentinamente en ou aire.

Finalmente reunidos, Helena e Menelao deben ahora idear um plan para escapar de Egipto. Aprovechando ou rumor aún vigente de que Menelao ha muerto, Helena le cuenta al rei Teoclímeno que ou extraño que llegó a a orilla era um mensajero enviado para confirmar a morte de su esposo. Le sugiere al rei que ahora puede casarse com él en cuanto haya realizado um entierro ritual en ou mar, liberándola simbólicamente de sus primeros votos matrimoniales. El rei acepta ou plan, e Helena e Menelao aprovechan a oportunidad para escapar en a barca que les foi proporcionada para ou ritual.

Teoclímeno se enfurece quando descubre cómo lo han engañado, e casi mata a su hermana Teónoe por no haberle revelado que Menelao sigue vivo. Sin embargo, é impedido por a intervención milagrosa dos semidioses Cástor e Pólux (hermanos de Helena e hijos de Zeus e Leda).

Análisis

Esta variante do mito de Helena se basa en uma história que ou historiador griego Heródoto sugirió por primera vez unos treinta anos antes de que se escribiera a obra. Según esta tradición, a propia Helena de Esparta nunca foi raptada e llevada a Troya por Paris; solo su “eidolon” (un fantasma ou simulacro creado por Hermes por orden de Hera). La verdadera Helena foi en realidad trasladada por os deuses a Egipto, onde languideció durante todos os anos da Guerra de Troya, bajo a protección do rei Proteo de Egipto. Allí permaneció siempre fiel a su esposo, ou rei Menelao, a pesar das maldiciones que recibía de griegos e troyanos por igual debido a su supuesta infidelidad e por haber desencadenado a guerra.

“Helen” é uma obra decididamente ligera, com poco da tragedia tradicional, e a veces se a clasifica como romance, melodrama ou incluso tragicomedia (aunque en a antigua Grecia no existía realmente uma superposición entre tragedia e comedia, e a obra se presentó indudablemente como tragedia). No obstante, contiene muchos dos elementos argumentales que clásicamente definían uma tragedia (al menos segundo Aristóteles): peripecia ou inversión (las dos Helenas, a verdadera e a falsa), anagnórisis ou descubrimiento (el descubrimiento de Menelao de que su esposa está viva e de que a Guerra de Troya se libró por poco ou ningún motivo) e catástrofe (la amenaza de Teoclímeno de matar a su hermana, embora no se materialice).

La convención da tragedia exigía também retratar personajes de alcurnia noble e elevada, en particular figuras conocidas dos mitos e as leyendas (a diferencia das comedias, que solían centrarse en personajes corrientes ou de clase baja). “Helen” cumple indudablemente com ese requisito trágico, ya que Menelao e Helena são dos das figuras mais célebres do mito griego. Sin embargo, Eurípides subvierte as expectativas até cierto punto (como hace com tanta frecuencia en sus obras) al mostrar al noble Menelao vestido com harapos e obligado a mendigar comida (e incluso corriendo ou riesgo de ser expulsado por uma anciana esclava en um momento dado). De modo similar, embora Teoclímeno se establece inicialmente como um tirano cruel, en realidad resulta ser mais bien um bufón e uma figura ridícula.

Eurípides também otorga dos das observaciones mais profundas da obra a humildes esclavos: é um esclavo quien señala a Menelao que toda a Guerra de Troya se libró en realidad sem motivo alguno, e é otro esclavo quien intenta intervenir quando Teoclímeno está a punto de matar a Teónoe. La presentación de um esclavo como personaje justo e moral que socava a autoridad de su amo é rara en a tragedia (aunque menos inusual en Eurípides, conocido por romper convenciones e emplear técnicas innovadoras en sus obras).

La obra tiene um final generalmente feliz, embora esto por sí solo no impide su clasificación como tragedia; um número sorprendente de tragedias griegas antiguas tienen finales felices (del mismo modo, uma comedia no se define necesariamente por um final feliz). El final feliz conlleva no obstante connotaciones oscuras, como a perturbadora e innecesaria matanza cometida por Menelao dos hombres desarmados en a nave de escape, e ou siniestro momento en que Teónoe casi é asesinada por su hermano en represalia. La argucia argumental do engaño de Helena e Menelao e su huida en uma nave é casi idéntica a a utilizada en a obra de Eurípides “Ifigenia en Táuride”.

A pesar de algunos toques cómicos en a obra, su mensaje subyacente — sus inquietantes preguntas sobre a inutilidad da guerra — é profundamente trágico, en particular a constatación de que diez anos de guerra (y as consiguientes muertes de miles de hombres) foram todos por um mero fantasma. El aspecto trágico da obra também se intensifica com a mención de otras muertes colaterales mais personales, como quando Teucro trae a Helena a noticia de que su madre, Leda, se ha quitado a vida debido a a vergüenza que su hija le ha causado, e também se sugiere que sus hermanos, os Dióscuros, Cástor e Pólux, se suicidaron por ella (aunque foram deificados en ou proceso).

Recursos

Criado: 25 de outubro de 2024

Modificado: 22 de dezembro de 2024